Liefde voor een oude techniek

In het TextielLab kun je terecht voor weven, breien, tuften en borduren op hoog niveau. Wist je dat ook passement in dit rijtje hoort? Het is een veelzijdige techniek: door de fijne details en de mogelijkheid om subtiel te variëren met kleur brengt het veel diepgang in je werk. Tijd om de kunst van het passement beter te leren kennen.

Buigzame buizen in verschillende speelse kleurpatronen. Met, als je op een paar centimeter afstand kijkt, een ritmisch omhulsel van vlechtwerk. Het is een wonderlijke, nieuwe installatie van Julie Thissen. De ontwerper klopte bij het TextielLab aan met een duidelijk idee over wat ze wilde maken. Maar hoe? Dat was nog de vraag. De specialisten van het TextielLab dachten mee over haar plan. Textielspecialist Karen Zeedijk: “Julie kwam direct bij passement terecht. Zo gaat dat niet altijd. Passement is relatief onbekend. Maar áls je het kent en het past bij wat je wil, dan zijn de mogelijkheden groot.”

Wat is passement?

Passement is de verzamelterm voor textielproducten zoals banden, franjes, koorden en galons. Banden en franjes worden handmatig of mechanisch geweven en gevormd op bandweefgetouwen. Koorden worden handmatig gedraaid met een koordmolen. In het TextielLab staan machines waarmee je kunt rondvlechten, koorddraaien, gimpen en bandweven. De passementtechniek wordt meestal voor mode-, interieur- en producttoepassingen gebruikt.

Een werk met eigen handschrift

Loop naar het TextielLab via de wollendekenfabriek en je ziet ze meteen: de houten machines van de passementafdeling, met ernaast een stellage van kleurrijke garens. Hier zijn ontwerpers en kunstenaars aan het werk. Ze gimpen, bekijken hun ontwerp in wording op de rondvlechtmachine, gebruiken de koorddraaimachine of werken ritmisch en beheerst op het bandweefgetouw. Elian Beeker, specialist passementtechnieken: “Dit is een techniek bij uitstek waarin je als maker je eigen handschrift terug kunt laten komen.” Ze loopt naar de gimpmachine, waar een ontwerper voet voor voet naar links loopt, terwijl ze een garen om het koord voor zich laat draaien. “Hoe snel of langzaam je beweegt en hoe gelijkmatig je dat doet: alles heeft effect op de uitkomst”, wijst Elian. “Als wij allebei met exact dezelfde materialen een gimp maken, dan ziet het er tóch anders uit. Passement is handwerk, dat maakt het uniek.”

Liefde voor het ambacht

Zelf kwam Elian dankzij haar kennis van machinetechniek bij passement terecht. Op de Design Academy werkte ze onder andere met textiel als bronmateriaal, en ontwikkelde ze machines, bijvoorbeeld voor rotational molding. “De machines die hier staan, zijn oud. De oudste tikt tweehonderd jaar aan. Ze werken prima, maar hebben soms wat liefde nodig.” Het verfijnde en unieke van passement spreekt haar aan. Elian: “Als ontwerper weet ik wat ervoor nodig is om iets er lekker uit te laten zien. Dus daar help ik de makers die hier komen mee. Dat zit ‘m in de toepassing van de verschillende technieken, maar ook in kleur en het soort garen. Katoen heeft een heel ander effect dan mohair, bijvoorbeeld.”

Karen werkt op de tuftafdeling en ondersteunt een paar uur per week op de passementafdeling. Hier werkte ze met ontwerpers als Bart Hess en Kiki van Eijk. De soms brede plannen van ontwerpers vertaalt ze naar passement. “Makers kloppen bij ons aan met een idee of een moodboard. Elian en ik bekijken dan: hoe kun je jouw ontwerp tot leven laten komen met de materialen en technieken die we hier hebben?”

In het TextielLab staat een opvallende, sierlijke kroondas. Het klassiek donkerroze ornament voor een kroonluchter is gemaakt in opdracht van Kasteeltuinen Arcen. De conservator zag een exemplaar in Frankrijk en wilde die graag na laten maken voor de trouwzaal bij de kasteeltuinen. Elian: “Toen zijn we in de boeken gedoken, op zoek naar hoe we het ontwerp uit konden voeren. Er zitten enorm veel verschillende technieken in; een leuke puzzel om te maken.” Omdat passement handwerk is, gaat de productie vaak minder snel dan bijvoorbeeld weven of breien. Karen: “Tijd, liefde en aandacht. Dat zijn de ingrediënten die je voor passement nodig hebt. Al geldt bij alle technieken op de afdeling passement: hoe vaker je een bepaalde handeling doet, hoe beter en sneller je erin wordt. Je bouwt een motorisch geheugen op.”

Vernieuwend in traditie

Het TextielLab staat voor innovatie. Kan een traditionele techniek als passement vernieuwend zijn? Karen knikt beslist: “Zéker. Kijk maar naar de installatie van Julie Thissen waar we het eerder over hadden. Haar ontwerp ziet er heel fris uit; je zou misschien niet meteen zeggen dat hier technieken uit het passement voor gebruikt zijn. Die nieuwe toepassing alleen al is vernieuwend. We dagen ontwerpers graag uit om de technieken op nieuwe manieren in te zetten.” Vroeger was passement vooral ondergeschikt aan iets anders, als decoratie voor een bank, gordijn, lamp of kledingstuk. Elian: “Steeds vaker wordt passement nu ook gebruikt voor op zichzelf staande objecten. Doordat passement handwerk is, kunnen makers er relatief makkelijk mee experimenteren: je zet de machine stil, bekijkt het resultaat en past aan waar nodig. En dat inspireert ons weer. Never a dull moment bij passement.”

Geschreven door Iris van den Boezem