Project Space: een intieme blik in het hoofd van de kunstenaar

In het hart van het TextielMuseum gonst het TextielLab: dé plek waar kunstenaars en designers samen met textielspecialisten werken aan de toekomst van textiel. Als je door het lab loopt, voel je dat het leeft: hier dreunt, zoemt, bonst het. Je ruikt het smeer van de machines, de potpourri aan gekleurde garens prikkelt je verbeelding. Maar het échte goud van deze plek – het vele experimenteren, testen en doorontwikkelen – bleef tot voor kort voor bezoekers van het TextielMuseum verborgen. Onze tentoonstellingsruimte Project Space brengt daar verandering in. Met op dit moment: een kijkje in het werkproces van kunstenaars/ontwerpers Simone Post en Kiki van Eijk.

Kiki van Eijk is bekend van haar ontwerpwerk; denk aan haar draadwerkklokken, de stoel als ode aan Martin Visser en haar vele vazen en lampen. Maar de ontwerper maakt ook autonome kunst, met vaak een duidelijke rol voor textiel. Niet zo gek dus dat ze al regelmatig in het TextielLab werkte. Zo ook het afgelopen jaar, aan haar nieuwste serie wandkleden.

Een duik in het maakproces

Project Space grenst aan het TextielLab. Maar de vriendelijk ruisende glazen schuifdeur dempt het gedreun van de machines flink. Hier duik je in alle rust in de maakprocessen van twee kunstenaars die het afgelopen jaar in het TextielLab werkten. Danique Klijs is conservator bij het TextielMuseum en stelde de tweede tentoonstelling in Project Space samen. “In het TextielLab wordt aan de lopende band geëxperimenteerd. Maar als je door het lab loopt, krijg je dat niet automatisch mee. Dat is jammer. Want het is vaak een heel boeiende zoektocht.” Zoals bij de wandkleden van Kiki, waar een uitgebreid onderzoek met productspecialist Lotte van Dijk aan voorafging. “Als je eenmaal weet hoe zo’n werk is ontstaan, ga je er anders naar kijken.”

Foto door Josefina Eikenaar

Van aquarel tot wandkleed

De stellage over Kiki’s werk laat zien dat haar maakproces startte met aquarellen, gemaakt tijdens een korte residentie bij kunstenaar Marc Mulders op Landgoed Baest in Oirschot. De schilderijen vertaalde ze naar een collage van lapjes stof uit haar omvangrijke textielarchief. Danique wijst met haar pink naar een collage met een houten loopbrug: “Je ziet hier dat Kiki het bladerdak van de bomen heeft vertaald met rozige, kanten stof. Bij de loopbrug zie je juist weer andere structuren.” Ze draait zich om naar de wandkleden: “Die collages en structuren heeft ze hier in het TextielLab doorvertaald in de weefsels op de kleden. Zie je? Normaal blijft deze essentiële stap in het maakproces voor bezoekers verborgen.” Als je door je oogharen naar de wandkleden kijkt, denk je haast dat je een echte collage ziet. Dat er stukjes stof over elkaar liggen en er diepte in het werk zit, net als in het originele kleine ontwerpje van Kiki. Danique: “Dat heeft alles te maken met de manier van weven en de combinatie van binding, materiaalkeuze en kleurgebruik. Zoals een schilder zijn verf mengt, zo heeft Kiki hier samen met Lotte ook kleuren gemengd. Alleen: garens mengen natuurlijk niet echt. Het is dus een optische illusie. Dat is knap gedaan. Een bijzonder een-tweetje tussen de specialisten in ons lab en Kiki als opdrachtgever.”

Foto door Josefina Eikenaar

Een werk over oma en schoonheid

Aan de andere kant van de tentoonstellingsruimte hangt het werk van Simone Post: een van de wandkleden en drie van de dekens die ze in het TextielLab maakte. Als ode aan haar oma en moeder én aan hun textiele vaardigheden. Oma en moeder zijn prominent aanwezig in Project Space. In een van de stellages over Simones creatieproces staat een ouderwetse mosterdgele bak, die toebehoorde aan haar oma. Ook liggen er nog bollen wol van de vroegere HEMA (‘Bol over, geld terug!’) en staan er plastic kisten waar oma haar lapjes en handwerk in bewaarde. Danique: “Door deze opstelling zie je meteen dat dit een heel persoonlijk werk is. Kijk: hier hangt ook een foto van oma, en een foto van haar moeder.” De kennis van textiele vaardigheden verdwijnt langzaam maar zeker. En dat terwijl het in grootmoeders tijd heel normaal was om zelf je kleding te maken of te repareren. “Simone viert de schoonheid van textiel en garen, en ze zet ons ook aan tot nadenken. Als je weet hoeveel moeite het kost om textiel te produceren, stap je misschien minder snel naar fast fashion.”

Foto door Josefina Eikenaar

De technische uitdaging bij Simones werk zat onder meer in een restrictie die de kunstenaar zichzelf oplegde. Zij wilde met een beperkte selectie van vier verschillende garens een zo groot mogelijk kleurenpalet creëren. Danique: “Stel: je combineert de kleuren rood en wit in een werk. Als je de kruisende garens – de ketting- en de inslagdraden – om en om weeft, krijg je een totaal andere kleur rood dan wanneer je bijvoorbeeld kiest voor wit-wit-wit-wit-rood-wit-wit-wit-wit-rood. Het spelen met kleur, binding en soorten garens is typisch iets waar onze productspecialisten kunstenaars bij helpen. Dat onderzoek doen ze samen.”

Foto door Josefina Eikenaar

Simone Post over de tentoonstelling in Project Space

“Textiel is een wegwerpproduct geworden; we kopen het en gooien het net zo makkelijk weer weg. Dat is jammer, vind ik, want het maakproces van textiel is intensief én bijzonder. Dat zijn we tegenwoordig uit het oog verloren. In de tijd van mijn moeder en mijn oma was dat anders. Zij werkten zelf met textiel en wisten daardoor veel beter hoe complex en interessant het maakproces is. Die waardering mag wat mij betreft wel terugkomen. Daarom breng ik met ‘An Ode To Yarn’ mijn persoonlijke lofzang op textiel.

Natuurlijk is het best intiem dat privéfoto’s en spullen van mijn oma in het museum te zien zijn. Maar ik merk ook dat het bij veel mensen herkenning oproept: hé, die spullen had mijn oma ook. Ik hoop dat deze tentoonstelling ervoor zorgt dat bezoekers opnieuw zien hoe bijzonder textiel eigenlijk is, en dat hun liefde en waardering ervoor groeit, net zoals bij mijn oma, mijn moeder en bij mij. Dat deze tentoonstelling in het TextielMuseum is, maakt het extra bijzonder. Mijn oma woonde in Tilburg en mijn opa maakte een weefgetouw voor mijn moeder, gebaseerd op een getouw uit dit museum. De cirkel is met deze expositie rond.”

Op de huid van de kunstenaar

Danique gunt bezoekers van het TextielMuseum een blik in de hoofden van de kunstenaars die in het TextielLab werken. De tentoonstellingen in Project Space helpen daarbij. “Het is ontzettend bijzonder om deze kunstenaars van zo dichtbij te leren kennen. En te begrijpen hoe zo’n prachtig werk nu eigenlijk tot stand komt; hoe zo’n creatieproces werkt en hoeveel onderzoek en uitproberen daarbij komt kijken. Ik hoop dat mensen daardoor ook met een andere blik naar textiel gaan kijken: naar de kunstwerken in onze collectie en tentoonstellingen, maar net zo goed naar het textiel dat ze dagelijks gebruiken. Het is namelijk niet zomaar iets. Dat zie je meteen als je Project Space bezoekt.”

Geschreven door Iris van den Boezem